Chương 3 – Vươn dậy từ bóng tối và hành trình đổi thay

Khi biết tôi đang viết blog để chia sẻ hành trình chữa lành của mình, một anh bạn thân thời đại học nói với tôi rằng: “Bạn rất can đảm, còn mình thì không — mình sợ nỗi đau nên chỉ nhìn về phía trước và tìm kiếm những điều tốt đẹp, vì những điều tồi tệ làm mình hoảng sợ…”. Tôi thấu hiểu vì sao bạn mình nói như vậy, bởi tôi đã chứng kiến bạn trải qua một biến cố rất tồi tệ khi sự nghiệp đang ở đỉnh cao. Vết đau ấy khiến bạn chùn bước, không dám nhìn lại quá khứ mà chỉ muốn tiến về phía trước với những điều tốt đẹp.

Còn tôi thì khác. Tôi không né tránh quá khứ, mà luôn xem quá khứ như một điểm tham chiếu để nhắc mình sống tốt hơn trong hiện tại và tương lai. Tôi vẫn giữ thói quen tự vấn: những điều mình đã làm có gì hối tiếc không, và mình có đủ thời gian để thực hiện những điều mong muốn trong tương lai không. Chính thói quen này giúp tôi điều chỉnh lại ước muốn và mục tiêu của mình theo hoàn cảnh và khả năng ở từng giai đoạn.

Có lẽ bạn đọc đến đây sẽ nghĩ cuộc sống của tôi khá bằng phẳng nhờ những thói quen đó. Nhưng thực tế thì ngược lại: cuộc sống của tôi luôn có những thăng trầm. Nhìn lại, hầu hết những nốt trầm đều xuất phát từ chính sự tự tin quá mức và sự mạnh mẽ của tôi — những điều đã kéo tôi ngã quỵ. Nhưng rồi, cũng chính niềm tin và nội lực ấy lại giúp tôi đứng dậy, chữa lành và biến đổi thành một con người mới — ít nhất là như tôi của hiện tại.

Hầu hết chúng ta, trong cuộc đời, đều từng tự hỏi: thời điểm nào là lúc mình hạnh phúc và thành công nhất? Với tôi, hạnh phúc hay thành công đều do mình định nghĩa, là cảm nhận của chính mình. Không ai hiểu mình bằng chính mình — từ khuyết điểm đến ưu điểm, từ điểm mạnh đến điểm yếu — tất cả tạo nên con người ta trong suốt hành trình sống và làm việc. Vì vậy, từ kinh nghiệm sống của bản thân, tôi nhận ra rằng: khi tôi kiểm soát được cuộc sống của mình — thời gian, tiền bạc, công việc, các mối quan hệ — và vẫn có thời gian cho những điều mình yêu thích, thì đó là thành công. Và khi tôi còn có thể cống hiến, còn có thể có ích cho ai đó, tôi cảm thấy hạnh phúc.

Vậy khi ở những nốt trầm, tôi có hạnh phúc không? Câu hỏi này khiến tôi trăn trở khá lâu. Và câu trả lời là: Có — khi tôi vượt qua được nó và thay đổi cách mình sống, cách mình cống hiến trong cuộc đời này.

Việc chia sẻ hành trình vượt qua căn bệnh của thế kỷ — rối loạn lo âu và trầm cảm — mang lại cho tôi cảm giác hạnh phúc mỗi ngày. Hạnh phúc vì có cơ hội nhìn lại hành trình chữa lành và tự hào rằng mình đã hồi phục một cách mạnh mẽ trong thời gian ngắn — điều mà, theo lời bác sỹ điều trị, không phải ai cũng làm được. Hạnh phúc vì tôi có thể viết để chia sẻ. Hạnh phúc vì tôi nhận được thêm nội lực từ tình yêu vô điều kiện của gia đình, bạn bè, đồng nghiệp và những người tôi từng kết nối. Và hạnh phúc vì tôi không bị lãng quên sau 5 tháng chìm trong tăm tối và gần như cắt đứt mọi liên hệ với thế giới bên ngoài, ngoại trừ gia đình.

Tôi tự hỏi: sau tất cả những nốt trầm đó, mình có thành công không? Câu trả lời là: Có. Thành công vì tôi đã vươn dậy từ bóng tối, trở thành một phiên bản mới — tốt hơn và phù hợp hơn với khả năng, sức khỏe và hoàn cảnh hiện tại.

Một người em thân thiết từng hỏi tôi: “…Nếu ai đó không mạnh mẽ như chị, họ có thể thoát khỏi căn bệnh này không?” Tôi trả lời không chút do dự: Có. Bởi tôi tin rằng ai cũng có nội lực bên trong, chỉ là họ có muốn sử dụng nó hay không. Bác sỹ, thuốc và phương pháp điều trị là điều kiện cần, nhưng chính nội lực mới là điều kiện đủ để giúp bạn vượt qua.

Mọi người khi biết tôi bị trầm cảm và rối loạn lo âu thường hỏi: có dấu hiệu cảnh báo nào không để họ nhận biết và phòng tránh? Nhìn lại, tôi nhận ra là có — những dấu hiệu mà nếu tôi chậm lại để nhận thức và điều chỉnh, có lẽ mọi chuyện đã khác:

• Tôi mất nhiều thời gian hơn để làm những việc đơn giản — dấu hiệu của việc giảm khả năng tập trung;

• Tôi suy nghĩ kéo dài về một vấn đề mà không có lời giải, ảnh hưởng đến giấc ngủ — ngủ ít, ngủ không sâu, hay thức giấc và lo lắng về những điều chưa xảy ra;

• Tôi dần mất hứng thú với các thói quen và sở thích như tập Tai Chi, bơi lội, nghe nhạc, đọc sách…;

• Tôi hạn chế giao tiếp, ngại nơi đông người, tránh xa tiếng ồn;

• Tôi có xu hướng tự cô lập, không muốn trò chuyện hay trả lời tin nhắn, kể cả với người thân;

• Tôi cảm thấy an toàn khi ở một mình và dần mất hứng thú với công việc từng yêu thích;

• Tôi dễ nổi giận và trở nên cố chấp, trái ngược với sự điềm tĩnh vốn có;

• Tôi chuyển từ trạng thái chủ động sang bị động trong suy nghĩ và hành động;

• Tôi gặp khó khăn trong việc ra quyết định — ngay cả những việc nhỏ như chọn quần áo để mặc cũng trở nên khó khăn.

Những dấu hiệu này kéo dài trong hai tháng và tăng dần cường độ, dẫn đến mất ngủ hoàn toàn. Huyết áp của tôi tăng từ mức ổn định 110 lên 140, và có lúc lên đến 160. Khi nhận ra mọi thứ đã vượt khỏi tầm kiểm soát, tôi quyết định tìm đến bác sỹ tâm lý. Sau khi lắng nghe tôi, bác sỹ nói: “You have one life to live, so take care of your health and embrace the golden age coming your way.” (“Bạn chỉ có một cuộc đời, hãy giữ gìn sức khỏe để tận hưởng giai đoạn tuổi vàng đang đến.”)

Đó là lời cảnh tỉnh rất mạnh mẽ: giai đoạn tuổi vàng đang đến với tôi, và tôi cần phải khỏe mạnh để tận hưởng nó. Tuổi vàng – the golden age — như ông nói, theo tôi hiểu, là khi con người bước vào tuổi 60 với sự từng trải, bình an hơn, hiểu mình hơn, trong giai đoạn chín muồi và giá trị nhất sau nhiều thập kỷ học tập, làm việc và chăm lo cho gia đình, nên được ví như “vàng” — quý và bền.

Nhưng tôi vẫn chưa dừng lại. Tôi tiếp tục công việc độc hại, tin rằng mình có thể vượt qua như trước đây. Tôi đã quên rằng tuổi tác hiện tại không còn cho phép mình mạo hiểm như 15 năm trước.

Bài học #1: Sức khỏe — bao gồm cả tuổi tác — phải là yếu tố cần được cân nhắc trước mọi quyết định trong cuộc đời.

Dù đã được cảnh báo, tôi vẫn tiếp tục làm việc. Và rồi cơ thể tôi sụp đổ. Tôi mất kết nối giữa Thân – Tâm – Trí. Đỉnh điểm là tôi bị giảm thị lực chỉ sau một đêm — mọi thứ trở nên mờ nhòe. Lúc đó, tôi mới quyết định bỏ lại mọi thứ còn dang dở để về Sài Gòn chữa bệnh với sự hỗ trợ của gia đình.

Trên chuyến bay về Sài Gòn, tôi không còn nhìn rõ số ghế, phải nhờ tiếp viên giúp đỡ. Khi ăn, tôi làm rơi thức ăn vì không kiểm soát được hành động của mình. Tôi hoảng loạn khi nhận ra mình đang mất kết nối với cơ thể — thở gấp, toát mồ hôi và mọi thứ trở nên mờ dần — nhưng tôi vẫn cố gắng thức tỉnh để nối kết Thân – Tâm – Trí cho đến khi máy bay hạ cánh xuống Tân Sơn Nhất và tôi gặp lại người thân. Hôm đó là ngày kỷ niệm 50 năm đất nước Việt Nam hoàn toàn giải phóng, và cũng là ngày xảy ra nốt trầm sâu nhất trong cuộc đời tôi.

Bài học #2: Hãy luôn lắng nghe cơ thể. Giữ sự kết nối giữa Thân – Tâm – Trí để luôn cân bằng.

Tôi thực sự rất may mắn vì có được một nền tảng gia đình vững chắc, giúp tôi vượt qua tất cả những thăng trầm trong cuộc sống. Gia đình là bệ phóng cho những ước mơ và hoài bão của tôi, kể cả những điều từng tưởng như viển vông hoặc ngoài tầm với vì nhiều lý do ngoài dự đoán. Gia đình giúp tôi đứng vững trước mọi thử thách, là chiếc la bàn luôn chỉ đường cho tôi tìm về trú ẩn sau những va vấp và tổn thương, trong hành trình tìm lại chính mình giữa vòng tay của tình yêu vô điều kiện.

Tôi biết ơn Thượng Đế đã cho tôi được sinh ra trong một gia đình tràn đầy yêu thương, để rồi một lần nữa, tôi có thể nương tựa vào đó mà tìm lại chính mình và vượt qua cơn bạo bệnh. Gia đình đã giúp tôi tìm được nơi phù hợp để chữa bệnh – Hyppo Clinic. Đội ngũ bác sỹ trẻ, giàu kinh nghiệm và đầy nhiệt huyết (Bs. Khánh Trân, Bs. Tâm), cùng với các kỹ thuật viên của Hyppo TMS Center (Trang, Nhiên, Trân), đã trở thành những người bạn đồng hành với tôi trên hành trình chữa lành.

Ngày 2/5, khi tôi chính thức bước vào hành trình điều trị, sau khi kiểm tra và đánh giá tình trạng của tôi, bác sỹ điều trị Khánh Trân đã vạch ra một hành trình ít nhất 8 tháng mà gia đình và tôi phải cùng nhau đi qua. Vào thời điểm đó, bác sỹ cũng không thể hứa hẹn hay đưa ra một cột mốc cụ thể nào cho việc tôi sẽ khỏi ba căn bệnh — trầm cảm, rối loạn lo âu và loạn thần — bởi tất cả còn tùy thuộc vào mức độ đáp ứng của tôi với thuốc, kết hợp với phương pháp điều trị bằng từ trường, và hơn hết là sự hợp tác của chính tôi trong suốt quá trình điều trị tại Hyppo Clinic.

Ba tháng đầu là giai đoạn khắc nghiệt nhất. Tôi phản ứng rất mạnh với thuốc, mất kiểm soát hành vi, không thể tự chăm sóc bản thân. Ngay cả những việc cơ bản hằng ngày như tắm rửa, đánh răng… cũng trở nên xa lạ với tôi. Tôi không biết làm thế nào để giữ cho bản thân sạch sẽ, không biết chọn quần áo để ra ngoài, không biết nấu ăn, và phải nhờ người thân giúp đỡ — đến nỗi chị tôi phải la lên rằng: “Út 57 tuổi rồi chứ không phải 5 hay 7 tuổi!!”

Thời gian căng thẳng nhất là hai tháng đầu tiên. Thậm chí tôi còn bị mất trí nhớ tạm thời: quên gần như tất cả những thứ quan trọng gắn với cuộc sống, như mật mã để vào iPad, email, tài khoản ngân hàng, các ứng dụng đang sử dụng… Nhưng may mắn thay, bằng một cách nào đó, Thượng Đế vẫn cho tôi còn nhớ mã truy cập vào điện thoại cá nhân. Lúc đó, tôi thực sự biết ơn sự phát triển của công nghệ, vì chỉ cần nhớ mã truy cập điện thoại là tôi đã có thể kết nối lại với hầu hết những gì mình cần để kiểm soát cuộc sống cá nhân qua Face ID — từ tài khoản ngân hàng, email đến các ứng dụng đang sử dụng.

Bài học #3: Những điều tưởng như rất nhỏ đôi khi lại là yếu tố quyết định giúp ta giữ được cuộc sống của mình.

Vì thế, bây giờ tôi đã sắp xếp lại mọi kết nối trong cuộc sống hằng ngày theo cách trật tự, khoa học và đơn giản nhất có thể, để nếu chẳng may rơi vào hoàn cảnh tương tự một lần nữa, mình sẽ không hoảng loạn nữa…

Bên cạnh việc mất trí nhớ tạm thời trong ba tháng đầu lâm bệnh, tôi còn gặp khó khăn trong việc biểu đạt bằng lời nói. Tôi hiểu hết và nhận diện được mọi thứ xung quanh, nhưng không thể phản hồi lại. Mọi thứ như nghẹn lại trong tôi. Tôi cảm thấy bế tắc, không tìm được lối ra cho chính mình. Tôi không biết phải bắt đầu từ đâu ngoài việc cố gắng vượt qua các liều thuốc theo chỉ định của bác sỹ, với hy vọng rồi một ngày mình sẽ hợp được với một loại thuốc nào đó, để từ đó có thể kết nối lại Tâm – Thân – Trí theo cách mình mong muốn. Có loại thuốc uống vào phản ứng ngay. Có loại tưởng như hợp sau một tuần thì cơ thể lại phản ứng mạnh và không dung nạp được…

Toàn bộ sinh hoạt của gia đình tôi bị đảo lộn. Mọi người gác lại mọi lịch trình thường ngày để toàn tâm toàn ý chăm lo cho tôi 24/24, đúng như cam kết với bác sỹ, để tôi không phải nhập viện điều trị. Nếu không có gia đình hỗ trợ, chắc chắn sẽ không có tôi của ngày hôm nay — người đang ngồi đây viết lại hành trình chữa lành của mình. Và cũng chính vì thấy cả nhà quá kiệt sức để chăm lo cho tôi từng chút một, tôi quyết định mở lòng, kết nối lại và từng bước thoát khỏi vùng u tối.

Khi cơ thể bắt đầu đáp ứng với thuốc, tôi dần lấy lại sự kết nối. Tôi bắt đầu quay lại với thế giới bằng ba chữ T: Tin tưởng – Tương tác – Tự tin.

Tôi khởi đầu bằng việc chọn một người bạn trong số 11 người bạn tri kỷ mà tôi tin tưởng, để có thể tự tin bước ra khỏi vùng an toàn của gia đình: mở lòng khi tương tác với bạn, tự tin chấp nhận mình đang bị bệnh và sẽ khỏi bệnh, bằng cách chấp nhận sự giúp đỡ của những người yêu thương tôi ngoài phạm vi gia đình.

Có lẽ trở ngại lớn nhất của tôi là vượt qua chính mình để chấp nhận sự giúp đỡ từ bên ngoài mà không mang cảm giác mặc cảm hay tự ti. Bởi lẽ, trước khi lâm bệnh, tôi vẫn luôn là chỗ dựa của những người tôi yêu quý khi họ cần đến. Vì thế, khi lâm bệnh, cảm giác mình phải lệ thuộc vào người khác để đứng dậy, để bước ra khỏi vùng u tối, đã ngăn cản tôi kết nối với mọi người — cũng chỉ vì lòng tự trọng và tự hào quá lớn trong tôi.

Tôi dần học cách chấp nhận mình đang bệnh, cho phép người khác giúp đỡ và buông bớt cái tôi. Tôi nhận ra rằng: khi tôi từ chối sự giúp đỡ của người khác cũng đồng nghĩa với việc tôi làm tổn thương họ. Và họ cũng đau khổ không kém gì tôi, vì lúc đó họ cảm thấy bế tắc trong việc tìm cách giúp tôi, và bất lực khi nhìn tôi đau bệnh…

Khi tôi bắt đầu kết nối lại với một người bạn thân, rồi tiếp nối với những người bạn thân khác, tôi dần thoát khỏi mặc cảm, chấp nhận rằng mình đang bệnh, và chia sẻ hành trình mình đã trải qua với những người tôi gặp. Tôi dần chuyển trạng thái trong lòng từ oán giận sang chấp nhận, mở lòng và đưa ra những lựa chọn, quyết định mới cho nửa chặng đường còn lại của cuộc sống.

Bài học #4: Hãy tìm đến sự giúp đỡ. Kết nối với cộng đồng sẽ giúp bạn chữa lành nhanh hơn và mở ra những hướng đi mới.

Tôi biết ơn gia đình, bạn bè và tất cả những người đã ở bên tôi — trong những nốt nhạc cao đầy niềm vui, và cả những nốt trầm sâu đến mức tôi tưởng mình không thể vượt qua. Nhờ họ, tôi mạnh mẽ hơn, bình an hơn và học cách trân trọng từng khoảnh khắc của cuộc sống — dù sáng hay tối.

Tôi biết ơn — vì đã đi qua bóng tối để hiểu ánh sáng.

Biết ơn — vì vẫn còn cơ hội sống, yêu thương và cống hiến.

Và hành trình phía trước của tôi chỉ có một mong ước giản đơn: sống có ích và đóng góp nhiều hơn cho cộng đồng.